Bescherming tegen vallende takken: de opbouw en impactweerstand van een goede bosbouwhelm
Stel je voor: je bent bezig met snoeien, de zon schijnt, en opeen hoor je een krakend geluid boven je hoofd. Een tak breekt af. In een fractie van een seconde moet je hoofd beschermd zijn.
Een goede bosbouwhelm is dan geen accessoire, het is je belangrijkste stuk gereedschap.
Dit is geen theoretisch verhaal, maar een praktische gids over wat er in zo’n helm zit, hoe die je beschermt en waar je op moet letten bij de aanschaf.
Opbouw van een professionele bosbouwhelm
Een bosbouwhelm bestaat uit een simpele maar doordachte constructie. De buitenste schaal is je eerste verdedigingslinie.
Deze is vaak gemaakt van polyethyleen (PE) of ABS-kunststof. Het materiaal verdeelt de impact van een vallende tak of een plotselinge stoot over een zo groot mogelijk oppervlak, zodat de kracht niet op één punt op je schedel terechtkomt.
Daaronder zit het binnenwerk, de zogenaamde suspensie. Dit is een soort netwerk van banden dat de helm op je hoofd laat zweven. Het zorgt ervoor dat de schok bij een impact geabsorbeerd wordt voordat hij je hersenen bereikt.
Denk aan de vering van een auto: die vangt de klappen op, zodat jij comfortabel blijft rijden. Een echte bosbouwhelm is meer dan alleen een schaal en een net.
Hij is vaak uitgerust met een vizier of een zonneklep om je ogen te beschermen tegen takken en zon. Ook is er ruimte voor gehoorbescherming. Veel helmen hebben speciale uitsparingen of clips aan de zijkant, zodat je oorkappen veilig en stabiel kunt bevestigen zonder dat ze je zicht belemmeren. De kinriem is een onderdeel dat je niet moet onderschatten.
Een helm die afglijdt bij een stoot is waardeloos. Een stevige, verstelbare riem houdt de helm op zijn plek, zelfs als je je hoofd snel beweegt of achterover valt.
Kies voor een riem die makkelijk te verstellen is, ook met handschoenen aan.
Impactweerstand en normeringen
Je wilt zeker weten dat je helm echt beschermt. Daarom zijn er normen.
De belangrijkste voor bosbouw en algemeen industriëel gebruik is de EN 397 norm. Een helm met dit label is getest op bescherming tegen vallende voorwerpen. De test is simpel maar streng: een puntig gewicht van 5 kg wordt van een meter hoogte op de helm gedropt.
De helm mag de impact niet doorlaten naar de binnenkant. Helmen die voldoen aan de EN 397 norm zijn vaak ook getest op temperaturen van -20°C tot +50°C.
Dit is cruciaal in de bosbouw, waar je werkt in brandende zon of tijdens een vrieskoude winterdag. Het materiaal mag niet bros worden of vervormen onder deze omstandigheden. Naast EN 397 zijn er andere normen, zoals EN 50365 voor elektrische isolatie, maar voor de meeste boswerkzaamheden is EN 397 de basis.
Let op het keurmerk aan de binnenkant van de helm. Een goede helm heeft dit duidelijk zichtbaar, vaak met een datumstempel erbij.
De impactweerstand wordt ook beïnvloed door de vorm. Een ronde koepel is beter bestand tegen vallende objecten dan een platte helm.
De vorm zorgt ervoor dat de kracht van de val wordt afgebogen en verdeeld.
Wanneer de helm vervangen
Materialen verouderen. De kunststof van een helm kan na verloop van tijd bros worden door UV-licht, hitte en slijtage.
Een veiligheidshelm van polyethyleen (PE) moet je tijdig vervangen volgens de houdbaarheidsdatum, zelfs als je er nooit mee bent gevallen.
Een helm van ABS-plastic gaat vaak langer mee, tot wel 5 jaar. Check altijd de productiedatum op de binnenzijde. Na een impact moet de helm direct vervangen worden.
Dit is niet vrijblijvend. Als je valt met je fiets of een tak hard op je helm slaat, kan de schade aan de binnenkant onzichtbaar zijn.
De schokabsorptie is dan al gebruikt. De helm is zijn beschermende werking kwijt. Inspecteer je helm regelmatig. Kijk naar scheurtjes in de schaal, een losse kinriem of een uitgerekt binnenwerk.
Als de schaal niet meer glad is of als de bevestigingspunten van de vizierclip beschadigd zijn, is het tijd voor een nieuwe helm.
Veiligheid gaat voor op een paar euro besparen.
“Een helm die een flinke klap heeft gehad, is een helm die je niet meer kunt vertrouwen. Gooi hem weg, ook al ziet hij er nog goed uit.”
Comfort en ventilatie
Een helm die niet comfortabel zit, draag je niet. En een helm die je niet draagt, beschermt je niet. Daarom is draagcomfort essentieel, vooral bij langdurig gebruik.
Een te strakke helm geeft hoofdpijn, een te losse helm beweegt en kan afleiden.
Kies de juiste maat en zorg dat de verstelsysteem makkelijk te verstellen is. Ventilatie is een must in de bosbouw.
Werken in de zon met een helm op kan flink zweten. Moderne helmen hebben ventilatieopeningen aan de bovenkant en zijkanten. Deze zorgen voor een constante luchtstroom zonder dat je bescherming inlevert.
Sommige helmen, zoals de Stihl Function Advance of de Husqvarna Technical, hebben speciale ventilatiekanalen die de luchtstroom optimaliseren.
De keuze voor een vizier of zonneklep is ook een kwestie van comfort. Een vizier beschermt je ogen tegen vliegend hout en stof, maar kan ook condens opbouwen. Kies voor een vizier dat makkelijk omhoog en omlaag kan, zodat je het snel kunt aanpassen aan de omstandigheden. Lichte bosbouwhelmen met geïntegreerde gehoorbescherming en nekbescherming kunnen ook het comfort verhogen.
Zorg dat deze compatibel zijn met je helm. Een helm met een breed scala aan accessoires, zoals de Petzl Vertex, biedt meer flexibiliteit voor verschillende weersomstandigheden.
Onderhoud van de helm
Een helm die goed onderhouden wordt, gaat langer mee en blijft veilig.
Maak de schaal regelmatig schoon met een vochtige doek en een mild schoonmaakmiddel. Geen agressieve chemicaliën, die kunnen het kunststof aantasten.
Spoel de helm af met water en laat hem aan de lucht drogen. Zet hem niet in de volle zon of op een hete radiator. Controleer de binnenvoering en de kinriem op slijtage. Een versleten voering verliest zijn schokabsorberende werking.
De kinriem moet stevig zijn en niet uitgerekt. Vervang de voering of riem als ze beschadigd zijn.
Sommige helmen hebben vervangbare onderdelen, wat de levensduur verlengt. Bewaar je helm op een koele, droge plaats, uit de buurt van chemicaliën of brandstoffen. Zet hem niet op de grond waar je erop kunt trappen.
Hang hem op of leg hem op een plank. Zo voorkom je onnodige beschadigingen.
Plan een jaarlijkse inspectie. Zet een reminder in je agenda.
Check alle onderdelen: schaal, voering, kinriem, vizier en eventuele accessoires. Als je twijfelt over de veiligheid, vervang de helm. Het is een kleine investering voor je hoofd.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaat een bosbouwhelm mee?
Dit hangt af van het materiaal.
Polyethyleen helmen gaan vaak 3 jaar mee, ABS-helmen tot 5 jaar. De productiedatum op de helm geeft de leeftijd aan. Moet ik mijn helm vervangen na een val?
Ja, na een grote impact of val van meer dan 1 meter moet de helm direct vervangen worden, ook bij geen zichtbare schade.
De schokabsorptie is dan opgebruikt. Wat is de EN 397 norm?
Dit is de Europese norm voor industriële veiligheidshelmen die bescherming bieden tegen vallende voorwerpen.
Een helm met dit keurmerk is getest op impactweerstand en temperatuurbestendigheid. Waar vind ik de productiedatum van mijn helm?
De meeste helmen hebben een datumstempel aan de binnenkant, vaak op de klep of in de schaal.
Zoek naar een viercijferig jaar en maand, bijvoorbeeld 24/01 voor januari 2024. Waarom is een kinriem belangrijk?
Een kinriem zorgt ervoor dat de helm goed op het hoofd blijft zitten, ook bij beweging of een stoot. Zonder riem kan de helm afvallen bij een ongeval, wat de bescherming tenietdoet.